फिचर न्युज राजनीति

इलाम २ उपनिर्वाचन : एमालेले विरासत जोगायो, कांग्रेस फेरि चुक्यो

काठमाडौं, वैशाख १९। संसदीय निर्वाचनको डेढ वर्षपछि भएको इलाम २ को उपनिर्वाचनमा एमालेले विरासत जोगाएको छ । ३३ वर्षीय सुहाङ नेम्वाङ विजयी भएका छन् । माओवादी र नेत्रविक्रम चन्द विप्लव नेतृत्वको नेकपाले एमालेलाई सघाएका थिए ।

प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनापछि भएका सातमध्ये ६ निर्वाचनमा यो क्षेत्र एमालेले जित्दै आएको थियो । ०५६ पछिका सबै निर्वाचनमा सुहाङका पिता सुवासचन्द्र नेम्वाङ विजयी हुँदै आएका थिए । बुबाको निधनपछि भएको उपनिर्वाचनमा सुहाङ पाँच हजार आठ सय ३० मतान्तरले विजयी भएका हुन् । निर्वाचनमा हार खाएको कांग्रेसले आफ्ना मत बाँडिएको, रास्वपाले अपेक्षाकृत मत नपाएको टिप्पणी गरेको छ । 

सुहाङले २७ हजार ७७२ मत ल्याउँदै विजयी हुँदा उनका प्रतिस्पर्धी कांग्रेसका डम्बरबहादुर खड्काले २१ हजार ९४२ मत प्राप्त गरेका छन् । ४ मंसिर ०७९ को निर्वाचनमा सुहाङका बुवा सुवासचन्द्रसँग कांग्रेसका खड्का एक सय १४ मतान्तरले मात्र हारेका थिए । त्यति वेला माओवादी–कांग्रेस एउटै गठबन्धनमा थिए । 

यसपटक एमालेले इलामको यो निर्वाचन क्षेत्रमा ०४८ यताका एउटाबाहेक सबै निर्वाचनमा जित निकालेको थियो । जसमध्ये पनि सुहाङका बुवा सुवासले पाँचपटक जित हात पारेका थिए । ‘सुवासचन्द्र नेम्वाङ स्थापित नेता थिए । सुहाङले त्यसको पनि विरासतले मत पाए । उनले सिमप्याथी मत पाए,’ महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस धरानका राजनीतिशास्त्रका उपप्राध्यापक सहकुल श्रेष्ठले भने, ‘एमालेको मजबुद संगठनले पनि जित निकाल्यो । माओवादी, विप्लवनिकट नेकपा एक हुँदा सबै वाम एक भएजस्तो पनि भयो । तसर्थ सुहाङले सहज जित निकाले ।’ 

विजयी भएपछि आयोजना गरिएको सभामा बोल्दै सुहाङले इलामेली जनताको शिर झुक्न नदिई काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाए । ‘साना–सानाका सुखदुःखमा सबैमा म समर्पित भएर नागरिकको सेवा गर्नेछु । तपाईंहरू (मतदाता)को सल्लाह सुझाव दिएर अघि बढ्नेछु,’ उनले भने, ‘काम गर्दा शिर झुक्न दिनेछैन । इमानदारीसाथ काम गर्नेछु ।’ उनले आफ्ना बुवा सुवासचन्द्रले देखाएको बाटोमा अघि बढ्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । ‘बुवाले देखाउनुभएको बाटो र उज्यालोलाई  समाएर उहाँकै तरिकाले इमान र निष्ठापूर्वक काम गरेर देखाउनुछ,’ उनले भने, ‘त्यो सबै मेरो काँधमा आएको छ । काम गर्ने वेलामा मतदातालाई कहिल्यै संकोच हुन दिनेछैन । पछुतो हुन दिनेछैन ।’ 

एमाले इलाम २ मा संगठनका हिसाबले शक्तिशाली पार्टी हो । प्रतिस्पर्धी पार्टी कांग्रेस पनि बलियो नै छ । तर, पार्टीबीचमै बेमेल हुँदा कांग्रेस यस क्षेत्रमा सधैँ पराजित हुन्छ । यसपटक पनि उम्मेदवार चयनलाई लिएर कांग्रेसभित्र ठूलो विवाद भएको थियो । 

यसपटक पहिचानवादी शक्तिले उठाएका स्वतन्त्र उम्मेदवार डकेन्द्रसिंह लिम्बू र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवारले आफूहरूको मत काटेको कांग्रेस उम्मेदवार खड्काको दाबी छ । ‘कांग्रेसका साथीहरूले मुढा (डकेन्द्रसिंह लिम्बू)लाई मत दिए । घण्टी (रास्वपा)लाई अलिकति दिए । तसर्थ सोचेजस्तो भएन,’ खड्काले नयाँ पत्रिकासँग भने, ‘तर, हामीले सहज रूपमा लिएका छौँ । एमालेसँग चार दलको गठबन्धन हुँदा पनि हाम्रो सम्मानजनक मत आएको छ । हामीले दह्रो प्रतिस्पर्धा गरेका छौँ ।’

पहिचानवादी स्वतन्त्र उम्मेदवार डकेन्द्रसिंह लिम्बू उपनिर्वाचनमा तेस्रो भए । उनले ११ हजार चार सय ५७ मत पाए । जब ०७९ फागुन १७ गते प्रदेश–१ को नाम कोशी राखियो त्यसपछि बलेको आन्दोलनको आगो ब्यालेटसम्म पुग्यो । प्रदेशको नाम पहिचानको आधारमा राख्नुपर्ने माग राख्दै पहिचानवादी आन्दोलित बने । यसबीचमा पहिचानवादीलाई ठूला राजनीतिक दलले ‘पहिचानको नाम एक÷दुईजना उफ्रिएको’ आरोप लगाउँदै आएका थिए । आन्दोलनको एक वर्ष पूरा हुँदै गर्दा इलाम–२ को उपनिर्वाचन आयो । यो उपनिर्वाचनमा एउटै निर्वाचन क्षेत्रमा पनि पहिचानवादी शक्ति ठूलो छ भन्ने देखाएको छ । पहिचानवादी स्वतन्त्र उम्मेदवार डकेन्द्रसिंह पनि पहिचानको मुद्दाले जनताबाट वैधता पाएको बताउँछन् । तर, ठूला राजनीतिक शक्तिको चलखेलले चुनावमा हार भएको उनको तर्क छ । 

इलाम २ को नतिजापछि एमाले अध्यक्ष केपी ओलीले इलाममा पहिचानवादीको हार भएको अप्रत्यक्ष टिप्पणी गरेका छन् । नवनिर्वाचित सांसद सुहाङ नेम्वाङको विजयी र्‍यालीमा पुगेका ओलीले प्रदेशको नामकरण पहिचानको विषय नरहेको बताए । ‘पहिचान भनेको नामको कुरा होइन । जाति विशेषको, थर विशेषको कुरा होइन । पहिले पनि जसरी बाँडिएका थिए, मेची, कोशी अञ्चल थिए । तसर्थ, यो धेरै ठूलो कुरा होइन । यो विषयलाई संवेदनशील बनाउनुपर्ने केही छैन । साझा नाम राख्दा केही बिग्रिँदैन । हामी सयौँ थुंगा फूलका एउटै माला हौँ,’ ओलीले भने, ‘इलाममा पनि सूर्य चिह्नले जित्यो, त्यही हो पहिचान ।’